AI voor de onderzoeker

Zo zet een onderzoeker AI in

Een onderzoeker kan AI gebruiken om een eigen onderzoeksvraag en opzet kritischer te bekijken. Beschrijf het onderwerp, de begrippen en de beoogde methode, en vraag welke definities of aannames nog onduidelijk zijn. Dat levert bespreekpunten op voor de opzet. Het model voert daarmee geen literatuuronderzoek uit en kan niet aantonen dat een vraag nieuw, relevant of met de gekozen data beantwoordbaar is.

Bij literatuurteksten is herleidbaarheid essentieel. Geef passages van werkelijk geraadpleegde bronnen en vraag om overeenkomsten en verschillen met verwijzing naar die passages. Controleer citaten, paginanummers en interpretaties zelf. Een verzonnen titel kan heel geloofwaardig klinken. Ook een bestaande bron kan onjuist worden samengevat, waardoor een argument sterker lijkt dan de auteurs daadwerkelijk onderbouwen.

AI kan verder helpen een conceptabstract of toelichting op beperkingen te redigeren. Lever de resultaten en onzekerheden vooraf aan en verbied nieuwe bevindingen. Houd een onderscheid tussen beschrijving, interpretatie en mogelijke vervolgvragen. Gebruik voor vertrouwelijke data een passende onderzoeksomgeving en volg afspraken over toestemming en opslag. De onderzoeker blijft verantwoordelijk voor methode, analyse, brongebruik en de uiteindelijke publicatie.

Voorbeeldprompt: Onderzoeksopzet kritisch lezen

Lees deze conceptopzet en noteer onduidelijke definities, aannames en vragen over de methode. Doe geen literatuurclaims en verzin geen onderzoeksresultaten. Opzet: [tekst].

Voorbeeldprompt: Abstract uit vastgestelde resultaten

Redigeer een abstract vanuit deze vastgestelde methode, resultaten en beperkingen. Voeg geen bevindingen of causaliteit toe. Markeer waar informatie ontbreekt. Materiaal: [tekst].

30 taken waarbij AI een onderzoeker helpt

Documenten die je als onderzoeker veel maakt: literatuuroverzichten, subsidieaanvragen, artikelen. Per taak vind je een stappenplan, een kant-en-klare prompt en de valkuilen.

Schrijven

• E-mails schrijven — de tool verzint soms details (data, bedragen, afspraken) die je niet hebt genoemd.
• Teksten verbeteren en herschrijven — "maak het beter" levert vaak een gladde, nietszeggende tekst op.
• Presentaties voorbereiden — ai maakt graag te veel dia's met te veel tekst.
• Subsidie- en fondsaanvragen schrijven — beoordelaars herkennen ai-taal ("innovatief, duurzaam, impactvol") direct.
• Klachten en bezwaren opstellen — bezwaartermijnen en vormvereisten zijn hard.
• Tekst controleren op jargon en toon — niet alle vaktermen moeten weg; soms is de term juist nodig.

Lezen en samenvatten

• Lange teksten samenvatten — een samenvatting laat altijd iets weg.
• Notuleren en actielijsten maken — ai-notulisten leggen soms een beslissing bij de verkeerde persoon of maken van een suggestie een besluit.
• Regels en beleid vertalen naar de praktijk — ai legt regels uit zoals ze waarschijnlijk bedoeld zijn, niet zoals ze gelden.
• Contracten en voorwaarden begrijpen — ai kent de nederlandse rechtspraak niet volledig en mist context.

Communicatie

• Veelgestelde vragen beantwoorden — generieke antwoorden klinken generiek.
• Vertalen voor anderstaligen — machinevertalingen zijn vloeiend maar kunnen net verkeerd zijn.
• Lastige gesprekken voorbereiden — het gaat om oefenen, niet om een script.
• Moeilijke dingen uitleggen aan leken — vereenvoudigen is niet hetzelfde als versimpelen.
• Vragenlijsten en interviews voorbereiden — een vragenlijst is een leidraad, geen script.

Zichtbaarheid en marketing

• Social-media-posts schrijven — ai-posts herken je aan lege superlatieven en standaardzinnen.
• Websiteteksten schrijven — ai verzint graag "100+ tevreden klanten" en sterren.
• Nieuwsbrieven schrijven — verstuur nooit zonder te lezen: ai verzint graag een "nieuwe dienst" of "actie" die niet bestaat.

Organiseren

• Planningen en checklists maken — een ai-checklist is generiek tot jij hem aanpast.
• Werkinstructies en procedures schrijven — ai maakt een instructie die logisch klinkt maar stappen mist die jij vanzelfsprekend vindt.
• Formulieren en sjablonen maken — een sjabloon is een beginpunt.
• Jaarplannen en doelen formuleren — te veel doelen is geen plan.

Analyse en cijfers

• Cijfers en data analyseren — chatbots kunnen rekenfouten maken en patronen zien die er niet zijn.
• Kleine automatiseringen en scripts maken — test op een kopie.

Creatief

• Brainstormen en ideeën uitwerken — ai-ideeën zijn gemiddelde ideeën.

Leren en bijblijven

• Bijblijven in je vak met AI — chatbots verzinnen bronnen en jaartallen.
• Snel onderzoek doen met bronnen — een overtuigend antwoord zonder kloppende bron is waardeloos.
• Eigen prompts bouwen en delen met je team — een prompt-bibliotheek zonder privacyafspraak is een datalek in wording.

Mensen en HR

• Nieuwe collega's inwerken — een inwerkplan uit ai is generiek tot je eigen voorbeelden erin staan.
• Solliciteren en je cv verbeteren — recruiters herkennen ai-brieven aan gladde algemeenheden.

Tools voor de onderzoeker

• ChatGPT (OpenAI): De veelzijdige allrounder met het grootste ecosysteem. Gratis versie: ja, ruim — met daglimiet op de sterkste modellen. Review
• Claude (Anthropic): De zorgvuldige denker voor lange teksten, nuance en code. Gratis versie: ja, met daglimiet. Review
• Gemini (Google): Het meest thuis in Gmail, Docs en Google Zoeken. Gratis versie: ja, ruim. Review
• Microsoft Copilot (Microsoft): AI ingebed in Windows en Microsoft 365. Gratis versie: ja, ook los gratis. Review
• Perplexity (Perplexity AI): De AI-zoekmachine die antwoordt mét bronvermelding. Gratis versie: ja, ruim (pro-zoekopdrachten beperkt). Review
• NotebookLM (Google): AI die alleen antwoordt op basis van jouw bronnen. Gratis versie: ja. Review
• Grammarly (Grammarly): Schrijfassistent voor correctie en toon (vooral Engels). Gratis versie: ja. Review

Privacy en gegevens